Piävirkeh ližävirkehienke
Ližävirkehekse sanotah virkehty, mi ei voi olla yksin. Se sellittäy
piävirkehty, sen sanayhtymiä libo sanua. Piävirkeheh voi liittyö enämbigi
kui yksi ližävirkeh da net voijah olla piävirkehen allus, lopus libo keskes.
Eroitammo ližävirkehii sen mugah, midä ne sellitetäh:
Subjektuližävirkeh
Subjektuližävirkeh sellittäy subjektua:
-
konjunktannu käytettävien pronominoin ken, ket, mi, mit avul:
Se, ken maltau, pyzyy edurivis.
Kaikin net, ket oldih voinal, suajah hyvä eläkeh.
Se, mi on tapahtunnuh, ei kiänny järilleh.
Voimattomukset, mit händy vaivattih, nygöi ollah jällel.
-
konjunktannu käytettävien adverbiloin kui, konzu i m.i. avul:
Kuului, kui čurčetti ojaine.
On hyvä, konzu löydyy auttajua.
-
konjunktoin ku, što avul:
Pahoittau se, ku poigu ei piässyh opastumah ielleh.
Se on mielužu, što kirjutit.
Attribuuttuližävirkeh
Attribuuttuližävirkeh vastuau attribuutan kyzymyksih mittuine?
mittumat? Kyzymykset kuulutah piävirkehen ozapuoleh - substantiivah.
Attribuuttuližävirkeh liittyy piävirkeheh
-
konjunktannu käytettävien pronominoin mittuine, kudai, kenen i m.i. avul:
Häi suau palkan, mittuine oli enne.
Kirjaine, kudai tuli egläi, rauhoitti muamua.
Minä mustelin ristikanzoi, kenen elos oli mennyh nämmil randamil.
-
konjunktannu käytettävien adverbiloin kus, kunne, konzu i m.i. avul:
Net paikat, kus elin enne, ollah kazvoituttu.
Linnu, kunne poigu lähti opastumah, on ylen loitton.
Päiviä, konzu langiaeu enzimäine lumi, ei tiijä niken.
-
konjunktan što avul:
Viesti, što tulet meile, andoi hyviä mieldy minule.
Objektuližävirkeh
Objektuližävirkeh vastuau objektan kyzymyksih, kudamii enimyölleh
annetah predikuataspäi. Objektuližävirkeh liittyy piävirkeheh
-
intonatsien avul:
Rahvas tietäh, hyvän eloksen perustehennu voi olla vaiku kunnolližus.
Myö uskommo, vaigiet aijat mennäh siiriči.
-
erilazien konjunktannu käytettylöin adverbiloin avul:
Minä nevvon, kui pidäy ruadua.
Mies kyzeli, kunnepäi oikottih hiihtäjät.
Suvaičen, konzu vihmu čipettäy ikkunah.
-
erilazien konjunktannu käytettylöin pronominoin avul:
Opastujat mustettih, ken kirjutti karjalankielizen "Kylmil" -nimizen kniigan.
Lapset saneldih, mih näh menöy pagin täs kerdomukses.
Kaži tiedäy, mittumas vadis on maiduo.
Sanokkua, mikse vezi muuttuu kylmähyy.
Arvakkua, kudai opastujis voitti kilvan.
-
konjunktoin ku, što avul:
Ristikanzu suvaiččou, ku händy kunnivoijah.
Häi kirjutti, što lomale lähtöy suveh.
Paikkua ilmoittai ližävirkeh
Paikkua ilmoittai ližävirkeNh vastuau kyzymyksih kus? kuspäi? kuh?
kunne? da liittyy piävirkeheh konjunktannu käytettylöin adverbiloin
avul kus, kuspäi, kuh, kunne. Paikkua ilmoittai ližävirkeh
enimyölleh liittyy piävirkehes olijah paikkuadverbih:
Sie, kus mendih hänen lapsusvuvvet, nygöi vai meččy humizou.
Sinne, kuspäi ottau allun Anusjogi, ei puuttunuh kävvä ni kerdastu.
Sih, kus enne seizoi kirikkö, nygöi luajittih tansulava.
Sie, kuh on havvattu minun died'oi, kalmiston ymbäri on ylen vahnu kuuzikko.
Sinne, kunne lähtiettih hyö, myö emmo mene.
Siepäi, kus eletäh minun vellet da sizäret, tuli moni kirjastu.
Aigua ilmoittai ližävirkeh
Aigua ilmoittai lizävirkeh vastuau kyzymykseh konzu? kunnessah?
da liittyy piävirkeheh konjunktoin ku, kuni da konjunktannu käytetyn
adverbin konzu avul. Ližävirkeh puaksuh liittyy piävirkehes
olijah aiguadverbih:
Sieneh myö voimmo lähtie hedi, ku vihmu lopeh.
Keviäl, ku avavutah jovet da järvet, rubiemmo käymäh kalale.
Pidäy tuvva hallot mečäspäi teriämbäh, kuni kogonah ei ummannuh tielöi.
Lapset čurattih ildah suate, kuni ei tulluh pimei.
Brihačču kai illat viettäy bibliotiekas, kodih tulou jo silloi, konzu pidäy mennä muate.
-
Piävirkehes da ližävirkehes ilmoitetut tevot voijah tapahtuo yhteh aigah.
Sit mollembis virkehis predikuatat ollah samas aigumuvvos:
Oli jo myöhäine ildu, konzu tuatto tuli ruavospäi.
-
Ližävirkehes tapahtuju tego voi olla aijembah piävirkehes
tapahtujua teguo. Sit mollembien virkehien predikuatat ollah
samas aigumuvvos:
Linnut tuldih suvespäi, konzu kai lumet sulettih.
libo eri aigumuvvos. Ku piävirkehen predikuattu ollou imperfektas,
sit ližävirkehen predikuattu on pluskvamperfektas:
Minä tulin sinne, konzu hyö jo oli lähtietty.
A ku piävirkehen predikuattu ollou preezensas, sit ližävirkehen
predikuattu on perfektas: Minä lähten heile, konzu hyö ollah
ruattu kai kevätruavot.
-
Ližävirkehes ilmoitettu tego voi tapahtuo myöhembäh piävirkehes
ilmoitettuu teguo. Silloi sežo, kui i iellizis ezimerkilöis
predikuatat voijah olla samas aigumuvvos:
Mendih vuvvet, kuni häi piäzi hyväh ruadoh.
libo eri aigumuvvos:
Hyö jo oli vierty muate, konzu minä soitin heile.
Syydy libo tavoitehtu ilmoittai ližävirkeh
Nämmä kaksi ližävirkehty ollah läheizet struktuuran puoles:
mollembat vastatah kyzymyksih mindäh? mikse?
Ližävirkehet liitytäh piävirkeheh konjunktoin ku, gu
da konjunktannu käytettylöin adverbiloin sendäh ku, sikse ku avul.
-
Ezimerkit syydy ilmoittajan ližävirkehenke:
En tulluh käymäh, ku olin matkoil.
Tyttö ei paissuh tottu, gu varai čakkuandua.
Tulin nenga aijoi, sendäh ku tahton vastavuo kaikkien endizien tuttavienke.
Kniigan vien bibliotiekkah vaste huomenenjälles, sikse ku
en ehtinyh vie lugie sidä loppuh suate.
Minä istun vaikkani sendäh, ku en ellendä heijän paginua.
Sikse pidäy ruadua yksinäh, gu abuniekat ei tuldu.
-
Ezimerkit tavoitehtu ilmoittajan ližävirkehenke:
Pidäy opastuo sanomah tottu omale ičele, ku maltua sanuo sidä toizele.
Kučuin heijät nedälizekse kyläh, gu huogavuttas kodvaine kylän hil'l'azuos.
Tänä sygyzyn keräin äijän siendy, ku suolata net talvekse.
Muamo osti hyviä vatettu, ku ommella uuzi pal'to.
Pidäy hallata kai mečäs tuovut tervaskannot, ku lämmittiä talvel kylyy.
Ku tavoitehtu ilmoittajan ližävirkehen da piävirkehen subjektu ollou
yksi i sama, moizii virkehii voi käyttiä yksinäsvirkehinny
translatiivizes merkičykses:
Tänä kezän keräin äijän siendy talvekse suolattavakse.
Muamo osti hyvìä vatettu pal'ton ommeltavakse.
Pidäy hallata kai mečäi tuovut tervaskannot kylyn lämmitettäväkse
talvel.
Jälgehysty ilmoittai lizävirkeh
Jälgehysty ilmoittai ližävirkeh sellittäy kogo piävirkehty da
liittyy sih konjunktan ga avul. Tämä ližävirkeh vastuau kyzymykseh:
midäbo sit?
Jälgehysty ilmoittai ližävirkeh ainos on piävirkehen jälles:
Täl kuul jogapäiviä tuuččuau, ga kai tiet salbai.
Pruazniekas oli äijy nuorižuo, ga kaikil oli iluo.
Pilvie guuriu täytty vägie, ga varmah roih vihmu.
Lapset ollah kois vahnembittah kogo päivät, ga televiizor ei sammu ni kodvazekse.
Lukku oli ihan ruostunuh, ga uksi jäi avuamattah.
Ehtuo ilmoittai lizävirkeh
Ehtuo ilmoittai lizävirkeh vastuau kyzymykseh mil ehtol?. Se
sellittäy kogonah piävirkehty da liittyy sih konjunktoin ku,
ku vai da adverbiloin kerran, ku kerran, konzu avul:
Kunnon ristikanzu ainos tulou abuh, ku maltanet pakita abuu.
Elos on hyvä, ku vai et riko sidä.
Olen hyväi mielel, kerran uskaldat tulla gostih.
Se ruado roih ruattu, ku kerran käskietäh.
Pajo koskettau syväindy, konzu on kaunis meloudii.
Konzu ližävirkeh ilmoittau ebävarmuttu, sit piävirkehes dai
ližävirkehes verbi on konditsionualas:
Myöhäi voizimmo ajua kunnegi toizih mualoih, ku vai
annettas loma mollembile yhtel aigua.
Konzu ehtuo ilmoittai ližävirkeh on piävirkehen ies, sit piävirkeh
algau konjunktas ga:
Ku sinä lähtet, ga minägi lähten.
Ku nenga vuotat, ga tulen.
Myödähysty ilmoittai ližävirkeh
Myödähysty ilmoittai ližävirkeh vastuau kyzymykseh mis huolimattah?
da liittyy piävirkeheh konjunktoin hos, hot avul:
Lapset kävväh školah, hos pihal ongi kova pakkaine.
Hyö yksikai nikedä ei kuunnella da ruatah pahua,
hot kaikelleh opimmogi heidy vakustua.
Ruado minuu miellyttäy, hot ongi ylen vaigei.
Päiväine vie ei ehtinyh nosta, hos taivaisrandu oligi jo kogonah ruskei.
Kui suau nähtä ezimerkilöis, ližävirkehen predikuattah puaksuh
liittyy lujituspartiklu -gi.
Konzu ližävirkeh ilmoittau ebävarmua myödähysty, sit predikuattu
piävirkehes dai ližävirkehes on konditsionualas:
Hos kui anna kuččus, ga yksikai en lähtis.
Hot kuldaine elos olis sie, ga kodirandua en vaihtas.
Kui nägyy ezimerkilöis, ku ližävirkeh ollou piävirkehen ies,
sit piävirkeh algau konjunktal ga.
Myödähysty ilmoittajas ližävirkehes puaksuh käytetäh verbin
imperatiivua:
Lähten yksikai, hos midä roikkah.
En pöllästy, varaitakkah hot kui.
Minul on vähä pahua mieldy, tuldahes libo äldähes.
Verdailuu ilmoittai ližävirkeh
Verdailuu ilmoittai ližävirkeh sellittäy kogonah piävirkehty da
liittyy sih konjunktoin ku, ga ku, kui, konjunktannu käytettylöin
adverbin rounoku da pronominoin midä-sidä avul:
Heijän lapset kazvettih kazvattamattah, kui piidoi kazvau vil'l'oin keskes.
Se mies ainos töhizöy, ga ku samvuaru stolal puhkau.
Häi istui ihan vaikkani, rounoku nikedä ymbäri ei ole.
Midä parembi on tavar, sidä kallehembi sil on hindu.
Midä enämbän tiijät, sidä kebjiembäh elät.
Verdailuu ilmoittajas ližävirkehes puaksuh ei käytetä predikuattua:
Tyttöine kazvoi kaunehekse, ku ruiskukkaine pellos.
Kodiine oli kruasittu ruspakokse, ku äijänpäivänjäiččäine.